Όταν όμως αυτοί οι φόβοι γίνονται τόσο έντονοι που αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή μας ζωή και να παρεμβαίνουν στις αποφάσεις μας, τότε είναι που αρχίζουμε να μιλάμε για φοβίες. Μία φοβία είναι ένας πολύ έντονος φόβος για κάτι που στην πραγματικότητα θέτει τη ζωή μας σε καθόλου ή ελάχιστο κίνδυνο. Οι πιο συνηθισμένες σχετίζονται με τους κλειστούς χώρους, τα μεγάλα ύψη, τα έντομα και τα φίδια, αλλά ουσιαστικά μπορεί να έχουμε φοβία για το οτιδήποτε. Και πιθανότατα, σε κάθε περίπτωση, αντιλαμβανόμαστε ότι ο φόβος μας δεν είναι λογικός, αλλά παρ’ όλα αυτά δεν καταφέρνουμε να ελέγξουμε τα συναισθήματα ή τις αντιδράσεις μας.
Φόβος ή φοβία;
Η κατανόηση του προβλήματος και η ταυτοποίηση της φοβίας είναι το πρώτο βήμα για να την ξεπεράσετε. Σίγουρα είναι απόλυτα φυσιολογικό, έως και σωτήριο πολλές φορές, να νιώθετε φόβο όταν έρχεστε αντιμέτωπη με μια επικίνδυνη κατάσταση. Ο φόβος είναι μια ενστικτώδης ανθρώπινη αντίδραση που εξυπηρετεί την ανάγκη για αυτοσυντήρηση και επιβίωση. Στην περίπτωση, όμως, μιας φοβίας, η απειλή είναι είτε ανύπαρκτη, είτε υπερεκτιμημένη. Για παράδειγμα, είναι φυσιολογικό να νιώθετε φόβο μέσα σε μια πτήση με πολλές αναταράξεις, κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας. Αλλά το να επιλέγετε να μην πάτε στον γάμο της καλύτερής σας φίλης, επειδή ο μόνος τρόπος να φτάσετε εκεί είναι αεροπορικώς, είναι εντελώς διαφορετική περίπτωση. Όπως επίσης, δεν θα σας κατηγορήσει κανείς επειδή νιώθετε άβολα μπροστά στο θέαμα ενός εξαγριωμένου πίτμπουλ, αλλά αν ο τρόμος σας έχει προκληθεί από ένα τσιουάουα που κάνει τη βόλτα του στο πάρκο –με το αφεντικό του και λουρί– μάλλον δεν χρειάζεται να σκεφτούμε πολλά επιχειρήματα για να σας πείσουμε ότι πάσχετε από κυνοφοβία.
Οι συνήθεις ύποπτοι
Υπάρχουν εκατοντάδες διαφορετικές φοβίες, αλλά οι πιο συνηθισμένες ανήκουν σε 4 βασικές κατηγορίες.
• Φοβίες που σχετίζονται με ζώα, όπως φίδια, αράχνες, σκύλους, πετούμενα έντομα και τρωκτικά.
• Φοβίες που σχετίζονται με κάποια συγκεκριμένη κατάσταση ή συνθήκη, όπως κλειστοί χώροι, φοβία πτήσης, φοβία να μπείτε σε τούνελ ή να διασχίσετε μια γέφυρα.
• Φοβίες που σχετίζονται με το φυσικό περιβάλλον, όπως η υψοφοβία, η ακροφοβία, η πυροφοβία, ο φόβος μιας καταιγίδας, του νερού ή ο φόβος στο σκοτάδι.
• Φοβίες που σχετίζονται με το αίμα και τις ενέσεις. Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκουν και οι φόβοι του τραυματισμού και των ιατρικών εξετάσεων.
Συµπτώµατα
Δεν έχετε πειστεί ακόμα ότι αυτό που νιώθετε κάθε φορά που βλέπετε μία υποχθόνια, απειλητική, τερατώδη, ανίκητη μέλισσα, είναι μάλλον αποτέλεσμα φοβίας; Όταν κάποιος που πάσχει από μία φοβία έρθει αντιμέτωπος με το αντικείμενο του φόβου του, μπορεί να αντιμετωπίσει ήπια συναισθήματα στρες και άγχους, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να βιώσει ακόμη και κρίση πανικού. Συνήθως, όσο πιο κοντά έρχεται σ’ αυτό που τον τρομάζει, τόσο πιο μεγάλος είναι και ο φόβος που νιώθει, και άρα και οι συνέπειες αυτού. Ακόμη πιο έντονα είναι τα συμπτώματα όταν η απομάκρυνση από την αιτία της φοβίας είναι δύσκολη ή απίθανη. Μήπως αντιμετωπίζετε δυσκολία στην αναπνοή, αυξημένους, ασταθείς χτύπους καρδιάς, πόνο ή σφίξιμο στο στήθος, ανεξήγητο τρέμουλο; Μήπως νιώθετε να ζαλίζεστε, να ανακατεύεται το στομάχι σας, να ιδρώνετε, να ζεσταίνεστε ή να κρυώνετε ξαφνικά; Τα παραπάνω είναι μερικές από τις πιο συνηθισμένες σωματικές ενδείξεις εκδήλωσης μιας φοβίας. Στο στρατόπεδο των ψυχολογικών συμπτωμάτων βρίσκονται η υπερβολική ανησυχία και ο πανικός, η έντονη ανάγκη διαφυγής, ο φόβος ότι μπορεί να χάσετε τον έλεγχο, το αίσθημα ότι μπορεί να πεθάνετε, αλλά και η αντίληψη ότι αντιδράτε υπερβολικά, χωρίς να μπορείτε να κάνετε τίποτα για να το ελέγξετε.
Πώς να τις ξεπεράσετε;
Η ψυχοθεραπεία, αλλά και κάποιες τεχνικές αυτοβοήθειας είναι ικανές να σας απαλλάξουν από τις φοβίες σας. Το τι είναι καλύτερο για τη δική σας περίπτωση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως τη σοβαρότητα της κατάστασης ή τα χρήματα που θέλετε να διαθέσετε. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν οι μέθοδοι αυτοθεραπείας δεν σας απαλλάξουν εντελώς από το πρόβλημα, μπορούν να σας βοηθήσουν να μάθετε να ελέγχετε καλύτερα την ένταση των συναισθημάτων και των αντιδράσεών σας. Ο πιο σημαντικός τρόπος για να νικήσετε μια φοβία είναι να την αντιμετωπίσετε. Και ναι, το ξέρουμε. Είναι απόλυτα φυσιολογικό να θέλετε να αποφύγετε την κατάσταση που σας φοβίζει. Αλλά αν θέλετε να σταματήσετε να ελέγχεστε από τις φοβίες σας, πρέπει να βρείτε τη δύναμη να τις αντιμετωπίσετε. Μπορεί η φυγή και η άρνηση να σας κάνουν να νιώθετε καλύτερα τη δεδομένη στιγμή, αλλά σας εμποδίζουν να συνειδητοποιήσετε ότι τελικά αυτό που σας προκαλεί φόβο μπορεί να μην είναι τόσο τρομακτικό όσο πιστεύατε. Με την άρνηση, δεν μπαίνετε ποτέ στη διαδικασία να αντιμετωπίσετε τη φοβία και να αποκτήσετε την εμπειρία για να πάρετε τον έλεγχο της κατάστασης. Το αποτέλεσμα; Η φοβία σας γίνεται ακόμη πιο τρομακτική στο μυαλό σας. Για να την αποδυναμώσετε, αρχίστε να εκτίθεστε σταδιακά, αλλά σταθερά σ’ αυτό που τόσο καιρό αποφεύγατε, ξεκινώντας με έναν ασφαλή και ελεγχόμενο τρόπο. Μετά από κάποιες φορές έκθεσης θα καταλάβετε ότι τελικά αυτό που σας φόβιζε δεν ήταν τόσο τρομακτικό ή επικίνδυνο όσο πιστεύατε. Και κάθε φορά που θα έρχεστε αντιμέτωπη με τη φοβία σας, θα νιώθετε πιο σίγουρη για τον εαυτό σας. Η επιτυχημένη θεραπεία μιας φοβίας χρειάζεται σωστό προγραμματισμό, εξάσκηση και πάνω απ’ όλα υπομονή. Το πιο σημαντικό είναι να μην ξεκινήσετε με κάτι που είναι υπερβολικά τρομακτικό. Είναι καλύτερα να δοκιμάσετε κάτι που μπορείτε να χειριστείτε και σταδιακά να προχωρήσετε, ενώ θα αυξάνετε την αυτοπεποίθησή σας και θα ανεβαίνετε την κλίμακα του φόβου. Ξεκινήστε κάπως έτσι...
• Φτιάξτε μια λίστα με τις τρομακτικές καταστάσεις που σχετίζονται με τη φοβία σας, συμπεριλαμβάνοντας ακόμη και όσες συνδέονται έμμεσα με αυτό που σας φοβίζει, όπως το να παρακολουθήσετε αεροπλάνα να απογειώνονται και να προσγειώνονται στο αεροδρόμιο, αν πάσχετε από φοβία πτήσης, για παράδειγμα.
• Ταξινομήστε τις καταστάσεις ξεκινώντας από τις λιγότερο τρομακτικές και καταλήγοντας σε αυτή που σας φοβίζει περισσότερο. Το πρώτο σκαλοπάτι θα πρέπει να σας δημιουργεί ένα μικρό άγχος, αλλά όχι κάτι τόσο τρομακτικό που να σας αποτρέπει από το να το δοκιμάσετε.
• Ανεβείτε τη σκάλα. Ξεκινήστε με το πρώτο σκαλοπάτι και μην προχωρήσετε παρακάτω μέχρι να νιώσετε άνετα με την συγκεκριμένη δοκιμασία. Προσπαθήστε να παραμείνετε στην κατάσταση τόσο ώστε να νιώσετε τα ψυχολογικά συμπτώματα να μειώνονται. Όση περισσότερη ώρα εκθέτετε τον εαυτό σας σε αυτό που σας φοβίζει, τόσο λιγότερο στρες θα νιώσετε την επόμενη φορά που θα αποφασίσετε να το αντιμετωπίσετε. Τεχνικές χαλάρωσης, όπως διαλογισμός και έλεγχος της αναπνοής, μπορούν να σας βοηθήσουν να χειριστείτε καλύτερα την κατάσταση. Επίσης, μάθετε να ελέγχετε και να αποβάλετε τις κακές σκέψεις που θα δημιουργούνται στο μυαλό σας τη στιγμή που θα βρίσκεστε μόνες, εσείς και η φοβία σας. Μόλις είστε σίγουρη ότι νιώθετε άνετα με το συγκεκριμένο «στάδιο», προχωρήστε στο επόμενο.
• Εξασκηθείτε. Όσο πιο συχνά το κάνετε, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η πρόοδός σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να βιαστείτε ή να πιέσετε τις καταστάσεις. Βρείτε έναν ρυθμό που να μην είναι υπερβολικός για τα δικά σας δεδομένα. Και επίσης, έχετε πάντα στο μυαλό σας ότι κατά τη διάρκεια της αντιμετώπισης του φόβου σας θα νιώθετε άβολα και αγχωτικά, αλλά αυτά τα συναισθήματα θα είναι μόνο παροδικά. Αν επιμείνετε, σταδιακά θα υποχωρήσουν. Φοβάται κανείς;
glamourmagazine
